خانه
کاتالوگ
محصولات
دانشنامه آگرولند
درباره ما
خانه
کاتالوگ
محصولات
دانشنامه آگرولند
درباره ما
مدیر سایت
واحد فنی آگرولند
شانکر باکتریایی (Bacterial Canker) یکی از بیماریهای کلیدی و محدودکننده تولید در درختان میوه هستهدار است که عمدتاً توسط گونهها و پاتووارهای مختلف Pseudomonas syringae ایجاد میشود. این بیماری بهویژه در اقلیمهای سرد تا نیمهخشک، دارای یخبندانهای بهاره و تنشهای آبی – مشابه بسیاری از مناطق ایران – خسارتزا است.
بر اساس پژوهشها و منابع دانشگاهی معتبر، مؤثرترین راهکار مقابله با شانکر باکتریایی، پیشگیری است؛ زیرا پس از استقرار باکتری در بافتهای چوبی، هیچ روش درمانی قطعی و قابل اتکایی وجود ندارد. بنابراین، استراتژی موفق بر سه محور اصلی استوار است:
پیشگیری، کاهش تنشهای فیزیولوژیک و انتخاب صحیح پایه.
زمستانگذرانی باکتری در شانکرها، جوانهها و زخمهای گیاهی
افزایش جمعیت باکتری در شرایط سرد و مرطوب
نفوذ به گیاه از طریق زخمهای ناشی از:
هرس غیرهدفمند
سرمازدگی و یخبندان
تگرگ و بارندگی
ترکهای پوستی ناشی از تنش آبی
گسترش سریع بیماری در درختان ضعیف یا دارای رشد رویشی نرم، اغلب ناشی از تغذیه نادرست
اصل کلیدی:
شانکر باکتریایی بیش از آنکه «بیماریِ باکتری» باشد، «بیماریِ تنش» است.
مطالعات متعدد نشان دادهاند که پایه در بسیاری از موارد نقش تعیینکنندهتری از رقم پیوندی در شدت بروز شانکر باکتریایی دارد.
جدول مقایسه پایهها بر اساس منابع معتبر:
| محصول | پایه | وضعیت نسبت به شانکر | توضیح کاربردی |
|---|---|---|---|
| گیلاس | Colt | متحمل نسبی | مناسب اقلیمهای معتدل تا نیمهخشک |
| گیلاس | Mazzard | متحمل | قوی، مناسب مناطق سرد |
| گیلاس | Krymsk 5 | تحمل متوسط | رشد متعادل |
| گیلاس | Gisela 5 / 6 | حساس | پرریسک در سرما و تنش |
| زردآلو | Myrobalan | متحمل | مناسب خاکهای آهکی |
| زردآلو | GF-677 | تحمل متوسط | فقط مناطق گرم |
| هلو | Guardian | متحمل | مناسب اقلیمهای سردتر |
| هلو | Nemaguard | تحمل متوسط | مقاومتر از Lovell |
| هلو | Lovell | حساس | رشد نرم، حساس به سرما |
| آلو | Marianna 2624 | متحمل | مناسب خاکهای مرطوب |
| بادام | Hansen 536 | متحمل | تحمل تنش و سرما |
| بادام | Hansen 2168 | متحمل | رشد متعادل |
| بادام | GF-677 | تحمل متوسط | فقط مناطق گرم و خشک |
| بادام | Lovell | حساس | پرریسک در مناطق سرد ایران |
| بادام | Rootpac R | تحمل متوسط | مناسب باغهای مدرن |
پرهیز از احداث باغ در:
مناطق پست و مستعد یخبندان
خاکهای رسی سنگین با زهکشی ضعیف
اولویت با:
دامنههای ملایم
گردش هوای مناسب
فاصله کاشت استاندارد جهت تهویه و کاهش رطوبت
ازت (N)
مصرف بیش از حد و نامتعادل ازت موجب تحریک رشد رویشی نرم و افزایش ترکخوردگی و زخم میشود.
استفاده بیرویه از کود مرغی بهدلیل ازت بالا، یکی از عوامل تشدید شیوع شانکر باکتریایی شناخته شده است.
قطع مصرف ازت پس از برداشت در بادام، گیلاس، زردآلو و هلو الزامی است.
کلسیم و پتاسیم
کلسیم مناسب موجب افزایش استحکام دیواره سلولی و کاهش نفوذپذیری بافت میشود.
پتاسیم کافی تحمل تنشهای سرما و خشکی را افزایش داده و مقاومت درخت به ترکخوردگی را بهبود میبخشد.
روی و بور
تحقیقات نشان داده کمبود روی و بور یکی از عوامل اصلی ضعف درخت در مقابله با شانکر باکتریایی است.
در بسیاری از باغهای بهشدت آلوده، کمبود شدید روی مشاهده میشود.
آبیاری نامنظم (خشکی طولانی و سپس آبیاری سنگین) یکی از عوامل اصلی ترک پوست و نفوذ باکتری است.
آبیاری غرقابی با تضعیف ریشه و طوقه، خطر گسترش شانکر را افزایش میدهد.
آبیاری یکنواخت و اصولی نقش مهمی در پیشگیری دارد.
هرس فقط در هوای خشک و بدون بارندگی انجام شود.
هرس ترجیحاً پس از برداشت صورت گیرد و از هرس زمستانه در مناطق سرد اجتناب شود.
در درختان آلوده، حذف شاخه بیمار با فاصله ۲۰ تا ۳۰ سانتیمتر از بافت سالم و ایجاد «نقطه استاپ» ضروری است.
بقایای هرس باید سریعاً از باغ خارج و معدوم شوند.
ضدعفونی مداوم ابزار هرس اهمیت بسیار بالایی دارد.
مطالعات نشان دادهاند که ترکیبات مسی و سایر مواد شیمیایی نقش درمانی مؤثری در کنترل شانکر فعال ندارند و تنها میتوانند جمعیت سطحی باکتری را بهصورت محدود کاهش دهند.
همچنین مصرف مکرر این ترکیبات میتواند موجب موارد زیر شود:
افزایش مقاومت باکتری
بروز فیتوتوکسیسیته
حذف درختان شدیداً آلوده
حذف درختان خودرو هستهدار اطراف باغ
عدم رهاسازی چوب و بقایای آلوده در باغ
در شانکر باکتریایی، بهترین و مؤثرترین راهکار، پیشگیری و مدیریت صحیح است.
موفقیت زمانی حاصل میشود که:
پایه متحمل انتخاب شود
تنشهای آبی و تغذیهای حذف شوند
هرس بهصورت هوشمندانه و در زمان مناسب انجام گیرد
پیشگیری بر هر نوع درمان مقدم باشد
Carroll, J. (2020). Bacterial canker of stone fruit. Cornell University Extension.
UC ANR IPM. (2023). Bacterial canker management in stone fruits.
Michigan State University Extension. (2022). Stone fruit IPM: Bacterial canker.
Oregon State University. (2021). Bacterial canker and blossom blast.
Washington State University. (2020). Preventing bacterial canker in sweet cherries.
Plant Health UK. (2015). Improving the management of bacterial canker in stone fruits.
مقالات منتخب
راههای ارتباطی آگرولند: